Wednesday, October 17, 2018

ధర్మానికి పునాది - దాంపత్యం

బ్రహ్మశ్రీ సామవేదం షణ్ముఖ శర్మ గారి  .. ఏష ధర్మః సనాతనః 195 ఎంతో ఉపయోగ కరమైన ధార్మిక వ్యాసాల సంకలనం. 

ధర్మానికి పునాది - దాంపత్యం అనే వ్యాసంలో "భార్యా దైవకృతా సఖా" అనీ "భార్యా శ్రేష్ఠతమా సఖా" అనీ శృతి చెప్పిన విషయాలు చెప్పబడ్డాయి.

ఇంకా మనుస్మృతి:
అర్థస్య సంగ్రహే చైనాం వ్యయే చైవ నియోజయేత్ శౌచే ధర్మేన్నపక్వాంచ పారిణాహ్యస్యచేక్షణే 

అంటే, "ఆర్జించిన ధనాన్ని రక్షించటంలోనూ వ్యయం లోనూ, గృహం లో శౌచ సదాచార ధర్మాల్లోనూ ఆహార విషయంలోనూ గృహిణీయే అధికారిణి" అని చెప్పారు. 

అందుకని, దాంపత్యమే ధర్మానికి పునాది. 

పూర్తి వ్యాసం: (ఎవరైనా కాపీరైటు ఉల్లంఘన గా భావిస్తే తెలియజేయండి - స్కానులను తొలగిస్తాము)






అనన్యా హి మయా సీతా భాస్కరస్య ప్రభా యథా అని శ్రీ రామ చంద్ర మూర్తి శ్రీ రామాయణం లో చెప్పినట్లుగా అనన్యా హి మయా శోభనా భాస్కరస్య ప్రభా యథా! 





Friday, March 30, 2018

సవిమర్శ ఆంధ్ర వాజ్ఞ్మయ చరిత్ర

ఆచార్య శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు సాహిత్య విమర్శ మరియు సాహిత్య చరిత్ర ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం లో బోధించేవారు.

ఒక భాష యొక్క సాహిత్య చరిత్ర గురించి పరిశోధించడం ఎంతో కష్టమైన పని. పైగా సాహిత్య విమర్శ చేస్తూ చరిత్రని గ్రాంధీకరించడం నా చిన్న బుర్రకి అందని అసాధ్యమైన ప్రక్రియ.


1. అసలు వాజ్ఞ్మయం అంటే యేమిటి? మనం రాసుకునే పద్దులు, వ్యవహార లావాదేవీలూ కూడా, ప్రతీ మాటా వాజ్ఞ్మయమే అని ఒక వాదం. అలాకాదు, చందోబద్ధమైన రచనలే వాజ్ఞ్మయం అని ఇంకో వాదం. ఈ రెండిటికీ మధ్యలో పద్య గద్య కావ్యాలూ, శాస్త్రాలూ విజ్ఞాన తాత్విక సంపన్నమైన రచనలను గుర్తించి ఆ ఆ సాహిత్య ప్రక్రియలకు కళారూపాన్ని సిద్ధింపచేసి వాజ్ఞ్మయమునకొక నిర్వచనాన్ని ఇచ్చారు.

2. సరే. ఆంధ్ర భాష లాంటి ప్రాకృతిక భాషా వాజ్ఞ్మయానికి మూలాధారం సంస్కృత భాషలోని శాస్త్రాలూ కావ్యాలూన్ను. చరిత్ర గా చూస్తే, మన మాతృభాష గొప్పతనాన్ని చెప్పుకోవటానికి సంస్కృతాన్ని ఏదోఒక విధంగా నిందించడం ద్రావిడ ప్రాముఖ్యతని పొగడటం లేదా ప్రాచీనత్వాన్ని ఆపాదించడం జరుగుతుంది. అలా కాకుండా, సంస్కృతం యొక్క ఔన్నత్యాన్ని ఏ మాత్రం తగ్గించకుండా మన మాతృభాష సౌందర్యాన్ని ప్రతిష్టించిన విధానం విమర్శకులందరూ గుర్తించ వలసి ఉంటుంది.

3. ఇకపోతే, సాహిత్య చరిత్రను యుగములుగా విభజించటం, ఆ ఆ యుగములకు ఒక యుగ కర్త పేరు ఇవ్వడం, ఆ యుగంలోని సమకాలీన కవుల కావ్యాలను పరిశీలించి ముఖ్యమైన ప్రక్రియా భేదములను ప్రకటించడం, విశ్లేషించడం విమర్శకుని ప్రతిభ పైన ఆధార పడుతుంది. లక్ష్మీకాంతం గారు అద్భుతంగా ఈ కార్యాన్ని నిర్వర్తించారు. శ్రీనాధుడి యుగంగా పేరొందిన కాలమే పోతన భాగవత కాలం కూడా కావటం విశేషం. ఇంకా చివరి యుగానికి "క్షీణ యుగం" అనటం కూడా సమంజసంగానే తోస్తుంది.

ఏది ఏమైనా తెలుగు సాహిత్యం తెలుసుకోవాలనుకునే వారందరూ ఈ పుస్తకాన్ని తప్పకుండా అభ్యసించవలసి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా నేటి ఆధునిక "సినిమా" కవులు, రచయితలు, విమర్శకులూ ఇటువంటి గ్రంధాలను ఆశ్రయిస్తే మన మాతృభాష ఎంతో సంతోషిస్తుంది. 


శుభం భూయాత్ 


Monday, December 18, 2017

కామేశ్వరీ శతకము


జననాభావమనుగ్రహింపు, మది శక్యంబు కాదేని పై
జననంబందును నా కొసంబు మెటులో సంగీతసాహిత్యముల్
పనిలేదీయుదరంపు పోషణముకునై భాషాంతరమ్ముల్ జగ
జ్జననీ దీనికి నింత వ్యర్థపుఁ బ్రయాసంబేల కామేశ్వరీ!

-- తిరుపతి వెంకట కవుల కామేశ్వరీ శతకం నుంచి



Sunday, September 3, 2017

పాద దండం

ब्रह्बाण्डच्छत्रदण्डः शतधृतिभवनाम्भोरुहो नालदण्डः
क्षोणीनौकूपदण्डः क्षरदमरसरीद्पट्टिकाकेतुदण्डः ।
ज्योतिश्क्राक्षदण्डस्त्रिभुवनविजयस्तम्भदण्डोऽङ्घ्रिदण्डः
श्रेयस्त्रैविक्रमस्ते वितरतु विबुधद्वेषिणां कालदण्डः ॥


brahmANDa-chatra-daNDaH 
SatadhRti bahvana ambhOruhaH nAladaNdaH 
kshONI naukUpa daNDaH 
ksharad amara sarIt paTTikA kEtu daNdaH 
jyotish-chakra-danDaH 
tribhuvana vijaya stambha daNdaH , anghri daNdaH 
SrEyaH traivikramaH te vitaratu 
vibudha dvEshiNAM kAla daNDaH 

The middle shaft of the umbrella for the protective space, the stem of lotus of creator brahma, the conqueror of all worlds, the shaft of the earth-ship's mast, the flag shaft of infinite starry worlds, the central axis of bright wheel of light, the foot of trivikrama - may you be blessed by that daNDaH raised on high; for those enemies of wisdom it is the punishment rod of time!

-- From daNDi's daSa kumAra charitram invocation verse on the occasion of srI vAmana jayanti of SrI hEmalambi year 



Sunday, August 20, 2017

కైవార తాతయ్య కాలజ్ఞానం

దొడ్డ దొరలిండ్లలో - ధోవతులు కొలువున్న
వాని అధికార - మెవ్వరికి లేదు
గ్రామాధిపతి, పణతి - గౌడి మాటకు వెరచు
దాని అధికార - మెవ్వరికి లేదు
క్షవరికుడు పులివంటి - రాజు శిఖ పట్టుకొను
వాని అధికార - మెవ్వరికి లేదు
ప్రభువుల నగరిండ్ల - పాన్పులు సవరించు
వాని అధికార - మెవ్వరికి లేదు

వీరు అతిముద్దు రాజులకు - అనుదినంబు
చాడి కొండెములాడిన - చాలుననరు
అమర నారేయణుని సఖ - హర మహాత్మ
అధిక భవ భంగ కైవరము - భీమలింగా!

-- కాలజ్ఞాన సూక్ష్మ భీమలింగ శతకము, నక్షత్ర మాల, 3వ పద్యం

kaivAra tatayya (1726-1836) said a 27 verse nakshatra mala describing the future on SrImukha nama samvatsara SrAvaNa sukla panchami (1813-14 AD) 

Above is the third verse of the saying, which describes the future state of leadership / management. In 2017, I see this happening exactly as said. 

"The big leaders will listen to the rumors of their servants instead of the capable subordinates. The washer-man of a big leader will have more power than anyone else; the local leader who can't be controlled by anyone will be controlled by his wife, no one will have the power of the barber of the king, the servants of leaders will show all the power. Even the leaders / managers encourage such a behavior." O lord hara, my friend! bhImalinga of kaivara, capable of removing this worldly burden!!

--- On this SrI hemalambi year SravaNa mAsa Siva rAtri 

Sunday, August 13, 2017

అచ్యుతాష్టకం - achyuta-ashTakam

ధేనుకారిష్టహానిష్టకృద్ద్వేషిణాం కేశిహా కంసహృద్వంశికావాదకః |
పూతనాకోపకః సూరజాఖేలనో బాలగోపాలకః పాతు మామ్ సర్వదా || ౬ ||

For full AchyutAShTakam in devanagari: http://www.stutimandal.com/poemgen.php?id=80 
Telugu: http://sanskritdocuments.org/doc_vishhnu/achyuta8.html?lang=te 

Who is unfavorable to daemons like dhEnuka, arishTa, who is destroyer of kEsi and kamsa, the player of a bamboo flute, who is angered by pUtana, who plays on yamuna river (the daughter of Sun), the young cow-heard boy, may he protect me always! 

--- From Adi SankarAcharya's achyutaashTakam - verse 6. 

--- On the occasion of kRshNAshTami of SrI hEmalambi nAma samvatsara on 14th August 2017

May that bAla-gOpAlaka protect everyone always! 

Saturday, July 8, 2017

వ్యాస పూర్ణిమ

वदव्यासंस्वात्मरूपंसत्यसन्धं परायणम ।
शान्तं जितन्दे्रियक्रोधंसशिष्यं प्रणमाम्यहम॥

From: 
http://www.sringeri.net/wp-content/uploads/2016/07/Gurusaparya_Telugu.pdf

వేదవ్యాసం స్వాత్మరూపం సత్యసంధం పరాయణం ।
శాంతం జితేంద్రియక్రోధం సశిష్యం ప్రణమామ్యహం॥

I bow down to: vEda vyAsa, form of own self, truthful, supreme, peaceful, conqueror of senses and anger, along with his sishyas (- paila, vaiSampAyana, jaimini and sumantra. )

--- శృంగేరీ పీఠం వారి 'గురు సపర్య' అనే సంకలనం నుంచి

http://www.sringeri.net/wp-content/uploads/2016/07/05-Sri-VedaVyasa-StutiH-308.mp3
http://www.sringeri.net/wp-content/uploads/2016/07/Gurupaduka_Stotra_01.mp3